Γλωσσικές Διαταραχές

Μπορείτε να ανοίξετε το άρθρο που σας ενδιαφέρει πατώντας επάνω στον τίτλο του


Τι είναι οι Γλωσσικές Διαταραχές (ΓΔ)

Οι Γλωσσικές Διαταραχές (ΓΔ) αναφέρονται σε πρωτογενείς γλωσσικές δυσκολίες, χωρίς εμφανή υποκείμενη αιτιολογία, όπως η καθυστέρηση ανάπτυξης, ο αυτισμός, οι νευρολογικές βλάβες ή η απώλεια ακοής (Leonard, 1998; Bishop & Norbury, 2008). Ο όρος ΓΔ σημαίνει ότι το γλωσσικό έλλειμμα, δεν συμβαδίζει με αντίστοιχα ελλείμματα σε άλλες πτυχές της ανάπτυξης, ιδιαίτερα στη μη λεκτική νοημοσύνη. Αυτό όμως δεν συνεπάγεται ότι το παιδί δεν αντιμετωπίζει και άλλες δυσκολίες. Έτσι, πολύ συχνά παιδιά με ΓΔ αντιμετωπίζουν και δυσκολίες στις κινητικές δεξιότητες, σε γνωστικές λειτουργίες, στη συγκέντρωση της προσοχής και στην ανάγνωση (Hill, 2001).

Στη σχετική βιβλιογραφία, οι Γλωσσικές Διαταραχές (ΓΔ) συναντώνται επίσης και με άλλους όρους, όπως «ειδική γλωσσική διαταραχή», «ειδικά γλωσσικά ελλείμματα», «ειδικές δυσκολίες στην ομιλία και στη γλώσσα», «αναπτυξιακή γλωσσική διαταραχή», «πρωτογενή γλωσσικά ελλείμματα» ή «αναπτυξιακή δυσφασία».

Συχνότητα εμφάνισης

Σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες (TombLin et al., 1997), το ποσοστό εμφάνισης των Γλωσσικών Διαταραχών (ΓΔ) σε παιδιά προσχολικής ηλικίας ανέρχεται στο 7%. Έρευνες επίσης έχουν δείξει πως το 1/3 των παιδιών με ΓΔ  παρουσιάζουν δυσκολίες σε περισσότερους από έναν τομείς της γλώσσας.

Επίσης, σύμφωνα με τα δεδομένα της παραπάνω έρευνας οι ΓΔ εμφανίζονται πιο συχνά στα αγόρια συγκριτικά με τα κορίτσια, με ποσοστό 8% και 6% αντίστοιχα. Στην Ελλάδα η συχνότητα εμφάνισης των ΓΔ δεν είναι δυνατό να καθοριστεί με ακρίβεια, διότι δεν υπάρχουν ερευνητικά δεδομένα. Ωστόσο, από τα υπάρχοντα κλινικά στοιχεία προκύπτει ότι η συχνότητα εμφάνισης των ΓΔ σε παιδιά προσχολικής ηλικίας κυμαίνεται από 7% έως 10%.

Πιθανές ενδείξεις γλωσσικών δυσκολιών

Κάποιες πιθανές ενδείξεις προβλημάτων στην ανάπτυξη της γλώσσας του παιδιού είναι οι ακόλουθες:
  1. Η έλλειψη γλωσσικού παιχνιδιού σε βρέφος 3-4 μηνών – είτε με τον εαυτό του, είτε με τους άλλους
  2. Η έλλειψη ανταπόκρισης στο άκουσμα κοντινών ήχων κατά τη βρεφική ηλικία
  3. Η μη χρήση  μεμονωμένων λέξεων  με νόημα από ένα βρέφος  21 μηνών (μέσος όρος: 12-16 μήνες) 
  4. Η μη χρήση προτάσεων  2-3 λέξεων από ένα βρέφος  24 μηνών
  5. Η χρήση δυσκατάληπτης ομιλίας από  παιδί 4 ετών (μέσος όρος: 3 ετών) 
  6. Όταν το παιδί αντιμετωπίζει δυσκολία στο να κατακτήσει γραμματικούς κανόνες σε ηλικία 5 ετών (μέσος όρος: 4 ετών) 
  7. Η χρήση περιορισμένου λεξιλογίου μετά τα 5 έτη (μέσος όρος: 3-4 ετών)
  8. Η προσκόλληση σε ανώριμη ομιλία μετά τα 6 έτη
  9. Οποιαδήποτε υποψία για πρόβλημα ακοής.

Δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με Γλωσσικές Διαταραχές

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΓΔ με παρουσιάζουν μεγάλη ετερογένεια, τόσο ως προς τον τομέα της γλώσσας στον οποίο υπολείπονται όσο και ως προς τον βαθμό των δυσκολιών. Αυτές οι πρωτογενείς δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΓΔ ανήκουν σε δύο κυρίως κατηγορίες:

Α. Προβλήματα που επηρεάζουν τις δομικές πτυχές της γλώσσας (φωνολογία, σύνταξη, λεξιλόγιο). Μπορούν να εμφανίζονται ως ελλείμματα στην ακουστική επεξεργασία, στην ανάσυρση και παραγωγή λέξεων. Τα παραπάνω μπορούν να επηρεάζουν τόσο τους τομείς της κατανόησης όσο και της έκφρασης.

Β. Προβλήματα που επηρεάζουν κυρίως την πραγματολογία και την αφηρημένη κατανόηση. Τέτοια προβλήματα μπορούν να εκδηλώνονται ως δυσκολίες κοινωνικής επικοινωνίας και ως προβλήματα κατανόησης και παραγωγής της γλώσσας.

Το γλωσσικό προφίλ των παιδιών με Γλωσσικές Διαταραχές κατά την Προσχολική ηλικία

  • Γλωσσική καθυστέρηση κατά τη βρεφική ηλικία (π.χ. πρώτες λέξεις)
  • Καθυστέρηση στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις
  • Καθυστέρηση στην ανάπτυξη της ομιλίας, της γλώσσας και της επικοινωνίας
  • Χρήση ηχολαλίας
  • Δυσκολίες στην κατανόηση ή/και την έκφραση του λόγου.
  • Δυσκολίες στις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις
  • Συναισθηματικές δυσκολίες (εκρήξεις θυμού, επιθετικότητα, κοινωνική απομόνωση).

Το γλωσσικό προφίλ των παιδιών με Γλωσσικές Διαταραχές κατά τη Σχολική ηλικία

Αν οι δυσκολίες δεν αντιμετωπιστούν κατά την προσχολική ηλικία, τα παιδιά θα συνεχίσουν να έχουν δυσκολίες στον προφορικό λόγο και κατά τη σχολική ηλικία, οι οποίες θα επεκταθούν και στον  στο γραπτό λόγο.
  • Δυσκολίες στον προφορικό λόγο (κατανόηση και έκφραση)
  • Δυσκολίες στον γραπτό λόγο (ανάγνωση και γραπτή έκφραση)
  • Δυσκολίες στην ακουστική κατανόηση
  • Δυσκολίες στην προφορική αφήγηση
  • Δυσκολίες στην έκφραση ιδεών (περιορισμένες ιδέες και λεξιλόγιο)
  • Δυσκολίες στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις με τους συνομήλικούς τους και κατ’ επέκταση στην ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων 
  • Συναισθηματικές δυσκολίες (εκρήξεις θυμού, επιθετικότητα, κοινωνική απομόνωση).

Το γλωσσικό προφίλ των παιδιών με Γλωσσικές Διαταραχές κατά την Εφηβική ηλικία

Αν δεν πραγματοποιηθεί έγκαιρη παρέμβαση κατά τα δύο προηγούμενα αναπτυξιακά στάδια, οι γλωσσικές δυσκολίες θα έχουν επιπτώσεις και κατά την εφηβεία,  τόσο ως προς τις μαθησιακές τους επιδόσεις όσο και ως προς τις κοινωνικοσυναισθηματικές τους δεξιότητες. Έτσι, οι έφηβοι με ΓΔ μπορεί να συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν:
  • Δυσκολίες στην κατανόηση του προφορικού ή/και του γραπτού λόγου
  • Δυσκολίες στην ερμηνεία που αποδίδουν στις προσλαμβάνουσες πληροφορίες
  • Μαθησιακές δυσκολίες 
  • Δυσκολίες στις δεξιότητες που απαιτούνται για μια συνομιλία (όπως διαπραγμάτευση, πειθώς και άλλα)
  • Δυσκολίες στη συμμετοχή σε συζητήσεις που απαιτούν καλές γλωσσικές δεξιότητες (επιχειρηματολογία)
  • Δυσκολίες στην εύρεση αποδεκτών τρόπων για την επίλυση επίλυσης διαφωνιών που προκύπτουν στα πλαίσια μιας μια κοινωνικής συναναστροφής  
  • Συναισθηματικές δυσκολίες (μοναξιά, χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, επιθετικότητα, κοινωνική απομόνωση)
  • Κοινωνικό αποκλεισμό και κοινωνικό άγχος
  • Αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση άλλων ψυχολογικών διαταραχών.

Συναισθηματικές δυσκολίες και προβλήματα συμπεριφοράς σε παιδιά με Γλωσσικές Διαταραχές

Σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία, τα παιδιά με ΓΔ ανήκουν σε ομάδα υψηλού κινδύνου για ταυτόχρονη εμφάνιση και άλλων ψυχολογικών προβλημάτων, με το ποσοστό συννοσηρότητας να κυμαίνεται σε υψηλά επίπεδα, μεταξύ 50% και 80%. Οι βασικές ψυχολογικές διαταραχές που συναντώνται σε παιδιά με ΓΔ είναι οι παρακάτω:
 
  • Συναισθηματικές δυσκολίες 

          - Ψυχικές διαταραχές άγχους - κοινωνική φοβία
          - Κατάθλιψη
  • Προβλήματα συμπεριφοράς

          - Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα 
          - Διαταραχή διαγωγής 
          - Νεανική παραβατικότητα.